Omzien naar de ander

Het Kloosterkwartier in Veghel wordt getransformeerd, waarbij Floris Alkemade op persoonlijke titel vanuit zijn stedenbouwkundige expertise als supervisor betrokken is en Michiel Wijnen als ontwikkelaar. Ze gaan met elkaar in gesprek, waarbij het niet over stenen gaat, maar wel over verbinden en omzien naar elkaar.

Michiel: “Het Kloosterkwartier in het centrum van Veghel transformeren we tot een gebied waar mensen samenleven en waar ze zorg kunnen krijgen als dat nodig is. Het is altijd een verborgen gebied geweest, dat nu voor iedereen toegankelijk wordt. Straks vind je hier gezinnen, mensen met een extra zorgbehoefte, scholieren en ondernemers. Mensen die elkaar stimuleren en ondersteunen, met als resultaat een sociaal sterke omgeving, waar iedereen zich prettig voelt. Het wordt een soort Hart van Vathorst, dat we een aantal jaar geleden hebben ontwikkeld en waar we de ABN AMRO Social Award voor hebben gewonnen, maar dan op gebiedsniveau. Het is een combinatie van woningen, zorgfaciliteiten en onderwijs, met de mogelijkheid samen te ontspannen in de kloostertuin. De ontwikkeling vindt in drie fasen plaatst; in de eerste fase zijn de leegstaande gebouwen in gebruik gegeven, in de tweede fase zijn de eerste 150 reguliere en zorgwoningen gerealiseerd en in de derde fase worden de komende jaren nog 350 woningen gebouwd. We zetten volledig in op de driehoek welzijn, wonen en zorg; dat levert ook weer leven voor het centrum op.

Opvoeding, zorg en scholing

De congregatie van de Zusters Franciscanessen van de Onbevlekte Ontvangenis der Heilige Moeder Gods werd in 1844 in Veghel opgericht. Floris: “De zusters waren altijd erg betrokken bij de Veghelse samenleving en hadden bijzondere aandacht voor opvoeding, zorg en scholing. Ze richtten scholen en ziekenhuizen op, hielpen zwervers en bedelaars bij het zoeken naar werk en verzorgden zieken en ouderen. Het project betreft de herontwikkeling van een oud kloostercomplex op een centrum locatie in Veghel, dat geheel in lijn met het oorspronkelijke gedachtegoed van de zusters is opgezet. Het klooster is 175 jaar oud en deels door Pierre Cuypers ontworpen, waarna het in verschillende fasen is getransformeerd.” “Samen met de veertig overgebleven zusters hebben we de plannen voor de ontwikkeling van het terrein van het klooster en het oude Bernhoven ziekenhuis gemaakt, vanuit het gedachtegoed van de zusters”, vult Michiel aan, ”ze denken in elke belangrijke beslissing mee en hebben het vetorecht. De zusters blijven ook in een deel van het klooster wonen. Ze zijn gemiddeld 90 jaar maar scherp van geest. Je ziet een oude zuster, maar het idealisme van de jonge novice komt al snel weer naar boven. Ze hebben allemaal de wereld gezien.”

“De vraag is dan wat duurzaamheid is; een betere isolatie of een slimmere programmering?”

Floris: “In de vorige generaties zijn wonen, werken, winkelen en recreëren in aparte stedelijke zones gescheiden. Dat leek lang logisch, maar inmiddels beseffen we dat daarmee ook veel verloren is gegaan. Als je alles uit elkaar haalt hoe red je het dan samen? 80% van de bevolking is nog goed verbonden, maar 20% niet meer en die groep val buiten de boot. Eén op de tien volwassenen is eenzaam en in achterstandswijken loopt dat snel op tot één op de vijf. Dat zijn diepingrijpende problemen. Het mooie van het Kloosterkwartier is dat je de meest kwetsbare met de meest krachtige verbindt en daardoor weer een samenleving creëert. Dat is een vorm van sociale duurzaamheid die zoveel rijker is dan alleen de energetische. Dat raakt alle thema’s; ook van de vereenzaming. Het oorspronkelijke gedachtegoed van de zusters vind ik daarbij enorm verrijkend. Religie lijkt bijna iets dat we achter ons gelaten hebben, maar de achterliggende vorm van idealisme past geweldig in deze tijd. Kun je dat wat van waarde er in is een nieuwe toekomst geven en daarmee ook voor een omkering in de hele bouwcultuur zorgen?”

Onlogische beweging

“De voortdurende groei aan de randen van de stad is een onlogische en vooral ook ongewenste beweging geworden”, stelt Floris verder. “De vernieuwingskracht van de komende miljoen woningen moeten we daarom niet aan de randen maar in het midden van de stad bouwen, ook om de centra weer levend te maken. Veel publieke gebouwen en kantoren zijn eigenlijk maar drie dagen per week goed bezet, maar op woensdag en vrijdag kun je er een kanon afschieten. Ook voor veel schoolgebouwen geldt dat ze veel intensiever ingezet zouden kunnen worden. De vraag is dan wat de echt relevante vorm van duurzaamheid is; een betere isolatie of een slimmere programmering? In het Rijkskantoor De Knoop in Utrecht hebben we de eerste verdiepingen publiek gemaakt voor onder andere meer zzp’ers. Dat werd zo’n succes dat ze het weer moesten sluiten. Na de tweede wereldoorlog hebben we een enorme toevloed van winkels in onze centra gezien; mede door het online winkelen neemt dat nu weer af en ontstaat leegstand. We hebben nu een omgekeerde bouwvraag; er is veel leegstand; hoe kunnen we die zinvol besteden. Denk aan starters, andere vormen van samenwonen, en het gigantische leger aan zzp’ers. Het mooie van hergebruik van leegstaande gebouwen is dat het veel dynamischer is dan een nieuw gebouw neerzetten. Welke zinvolle programmering kunnen we daarvoor bedenken, welke partijen kun je erbij betrekken? De kunst is om leegstand niet als het failliet maar als de kans te zien. Door het betekenisvol transformeren en programmeren van het Kloosterkwartier, vanuit het sociale gedachtegoed van de zusters, brengen we het ontmoeten op een logische manier terug; het wordt een gebied waar je elkaar kent en naar elkaar omkijkt.” Michiel knikt: ”Onderwijs zou daar een belangrijke rol in kunnen spelen; steeds vaker zijn scholen een sociale aanjager voor activiteiten in de wijk. Daar liggen kansen.”

Slim expertise inzetten

Floris verder: “Hoe kan het dat we ouderen als vooral eenzaam wegschrijven, terwijl het een snelgroeiende bevolkingsgroep is, die voor een belangrijk deel goed gezond is, deels ook hoog opgeleid, veel tijd heeft en vaak uitermate betrokken bij hun leefomgeving. Als we het over de vergrijzing hebben, moeten we het niet alleen over de zorg maar ook over de onderwijsmogelijkheden hebben. Leren is niet alleen iets van de jeugd. Onze jeugd duurt langer en onze vergrijzing duurt ook langer. Dat is een enorm potentieel dat je buiten de bestaande economische systemen kunt inzetten. Het gaat over slim tijd en expertise inzetten, sociaal verduurzamen en een bijdrage leveren aan de veiligheid van de wijk. Je zou het de emancipatie van het vrijwilligerswerk kunnen noemen.” Michiel knikt: “In het klooster stonden gebouwen leeg. In de plaatselijke krant hebben we aangegeven dat organisaties van de leegstaande ruimten gebruik konden maken. Nu zit er een kinderopvang in, een jeu de boulevereniging, er wordt gebiljart en gepingpongd. Een clubje van 100 ouderen zet zich in om er iets moois van te maken. De leden van de biljartvereniging willen de ontmoetingsruimte van de zusters runnen.”

Lees hier het hele gesprek dat Floris Alkemade en Michiel Wijnen hadden olv Sibo Arbeek van Schooldomein

Artikel Omzien naar de ander_Kloosterkwartier

Blogs

Naast bouwen focus op inclusiviteit en diversiteit

13/07/2022|

In gesprek met Hester Hulsbos (teamleider Vastgoed, Triade Vitree), Jan Van Barneveld (directeur de Alliantie Ontwikkeling B.V.), Helen Van Duin (afdelingsmanager Gebiedsontwikkeling Gemeente Almere) en Gert Van Uffelen, Zenzo Maatschappelijk Vastgoed over het gevaar dat de huidige focus op productie van nieuwbouw ten koste gaat van de aandacht voor aantrekkelijke woningen voor bijzondere doelgroepen.

Lees meer >

Go to Top